System rodzinny złożony jest z pojedyńczych członków rodziny pozostających w interakcji podczas wspólnego życia, a rodzina jest podłożem, na którym rozwija się człowiek.
Miłość, która pozwala nam urzeczywistniać nas samych w rodzinie stwarza właściwe proporcje dla każdej ludzkiej jednostki i nadaje indywidualnej egzystencji przypisany jej właściwy wymiar.
Miłość w rodzinie - to również poszanowanie integralności każdej z osób w systemie rodzinnym.
W takim ujęciu małżeństwo i rodzicielstwo są nowymi wzbogacającymi wartościami, dzięki którym i poprzez które – człowiek w rodzinie staje się pełniejszy i lepszy.
Funkcje rodzicielskie wzmacniają ponadto i podbudowują więź małżeńską, przy czym optymalnie byłoby, gdyby małżonkowie starali się tak pokierować wspólnym życiem, aby obie te relacje były wobec siebie równoważne.
Rodzina może być tym miejscem, w którym znajdziemy miłość, zrozumienie i wsparcie, nawet kiedy wszystko inne zawiedzie. Miejscem, w którym możemy odzyskać utracone siły, aby skuteczniej radzić sobie z problemami dnia codziennego i otaczającym nas światem zewnętrznym. Rodzina jest strukturą dynamiczną, żywym organizmem podlegającym nieustannym zmianom, w zależności od kształtujących je bodźców, które będą bardzo zróżnicowane w kolejnych etapach jej funkcjonowania, ponieważ wciąż zmieniają się nie tylko warunki życia rodziny, ale przede wszystkim główni jej twórcy - żona i mąż.
Dom rodzinny jest też miejscem pierwszych podstawowych i najważniejszych konfliktów emocjonalnych. Im bardziej bowiem małżonkowie czują się niedowartościowani we wzajemnych relacjach uczuciowych, tym trudniejszą sytuację emocjonalną stwarzają swoim dzieciom. W ogniu „rozgrywek” rodziców dziecko często czuje się niekochane i niepotrzebne, ponieważ podświadomie zaczyna zdawać sobie sprawę, że jest jedynie narzędziem manipulacji rodziców, którzy - przy jego pomocy - walczą a o swoje uczucia.
Ta zachwiana komunikacja pomiędzy rodzicami sprawia często, że dziecko uzyskując sprzeczne sygnały co do swego miejsca w układzie domowym, czuje się zupełnie zdezorientowane w systemie rodzinnym. Ponadto bezkarne ograniczenia w możliwościach wyboru i alternatywnych działaniach, brak miłości, empatii, upokarzanie i często wręcz okrucieństwo rodziców, zakodowana komunikacja, zabranianie niezależności, brak wsparcia w osiąganiu samodzielności, wysoki stopień wzajemnej kontroli i wiele innych czynników, dramatycznie obciążają dzieci w rodzinie, niszczą ich indywidualność i tożsamość.
Dzieci z zaburzonych rodzin czują się małowartościowe, ponieważ dorastają pośród sprzecznych komunikatów i sztywnych nieadekwatnych reguł. Są wciąż krytykowane i karane, więc znaczna część ich indywidualnego potencjału pozostaje w ukryciu. Każde słowo, gest, wyraz twarzy czy zachowanie obojga rodziców jest dla dziecka komunikatem na temat jego wartości. W zaburzonej
rodzinie bowiem również ludzkie ciała i twarze ukazują jej stan. Rodzina taka trwa jako całość wyłącznie opierając się na poczuciu obowiązku. Widać jej bezradność, samotność, smutek, brak nadziei. Wyparte ze świadomości urazy z dzieciństwa nasz organizm jednak przechowuje, gromadzi i wciąż niestety nieświadomie oddziaływują one na późniejsze życie już dorosłego człowieka. Takie stłumienie prowadzi często do nerwic, psychoz, zaburzeń psychosomatycznych, narkomanii, alkoholizmu, przestępczości.
Zdrowe rodziny mają wspólne cele i plany na przyszłość. W zdrowych rodzinach ludzie okazują sobie uczucia w spontaniczny sposób, bez względu na wiek. Członkowie tych rodzin wyrażają swoje uczucia, otwarcie wypowiadając swoje zdanie, uważnie słuchając też tego, co mówią pozostali członkowie rodziny, zachowując się bezpośrednio i prawdziwie we wzajemnych kontaktach. Ci ludzie przyznają sobie też prawo do mówienia innym, co czują. Rodzice w zdrowych rodzinach mają też przekonanie, że ich dzieci nie są z gruntu złe. Zdają sobie również sprawę z tego, że dzieci uczą się najefektywniej w sytuacjach, w których doceniają samych siebie i czują się doceniani przez innych. Tak wielu rodziców nie uzmysławia sobie jednak znaczenia komunikatów werbalnych i niewerbalnych przekazywanych swoim dzieciom. Dlatego później tak często dochodzi do tragedii rodzinnych.
Każda rodzina przeżywa w trakcie swego trwania różnego rodzaju trudności, które doprowadzają do konfliktów, ujawniając przy tym wyraźne odmienności w poglądach, działaniach i sposobie przeżywania u poszczególnych członków rodziny. Rodzinne ogniska zapalne tkwią w różnicy poglądów i przygotowania do wspólnego życia partnerów, na które składają się nawyki wyniesione z domu rodziny pochodzenia, nastawienie do życia rodzinnego, wyznawane poglądy i preferowane wartości. Rozbieżność stylu życia i bycia w domach rodzin pochodzenia małżonków, odmienność sposobów komunikacji, istniejący tam określony status kobiety i mężczyzny, różnice w hierarchii wartości - wszystkie te czynniki niezwykle silnie oddziaływują na możliwość przystosowania się partnerów i na ich funkcjonowanie w swoim systemie rodzinnym. Spotkanie bowiem dwojga ludzi jest zawsze zderzeniem dwóch różnych postaw życiowych i odmiennych nastawień do różnych zjawisk społecznych.
Każda zaburzona rodzina może się jednak stać zdrowa, cechy bowiem współtworzących ją osób
w większości zostały ukształtowane w procesie wychowawczym, a to one właśnie sprawiają, że rodzina jest zaburzona. Jeśli więc zostały ukształtowane, to mogą również ulec przekształceniu,
a wówczas miejsce dotychczasowych zajmą nowe. Jeśli sprawimy, że rodzina stanie się miejscem rozwoju jednostek, których człowieczeństwo będzie jak najbardziej pełne, znajdzie to swoje odbicie w otaczającym nas świecie – będzie on wówczas bezpieczny i będzie bardziej odpowiadał zwykłym ludzkim potrzebom.
Rodziny zgłaszają się na terapię z określonych powodów – chcą, by coś się w ich życiu zmieniło, nie są już w stanie dłużej w ten zaburzony sposób funkcjonować.
Terapia rodzinna jest obszarem psychoterapii, która zajmuje się problemami rodzinnymi i pomaga w ich pokonywaniu, dążąc jednocześnie do harmonijnego i nie zaburzonego funkcjonowania całej rodziny. Koncentruje się ona głównie na trudnościach sytuacyjnych i dynamice interpersonalnej, nad którymi grupa rodzinna może pracować, aby je zminimalizować, zmienić i wprowadzić harmonijne zmiany niezbędne dla jej funkcjonowania. W terapii rodzinnej klientem jest cała rodzina podstawowa (tzn. rodzice i dzieci), a każdego członka rodziny traktuje się jako element systemu związków. Jednostką analizy nie jest już pojedyńcza osoba, lecz zaburzona para lub cała rodzina podstawowa. Terapia rodzin staje się podstawową terapią w leczeniu zaburzeń występujących w okresie dorastania, a wiec w odniesieniu do kryzysów adolescencyjnych, depresji młodzieńczej, zaburzeń odżywiania, różnego rodzaju zaburzeń zachowania, etc.
Po postawieniu diagnozy następuje wielopoziomowe planowanie pomocy terapeutycznej, która ukierunkowana jest na możliwie wyczerpujące zrozumienie problemów interakcyjnych, a także na stworzenie pozytywnego terapeutycznego związku z każdą osobą i rodziną jako całością. Wskazania do dalszej terapii opierają się na ocenie indywidualnych i rodzinnych problemów interakcyjnych, oszacowaniu interpersonalnych i intrapsychicznych czynników wywołujących i podtrzymujących te problemy, ale także atutów i zasobów rodziny oraz poszczególnych jej członków. Terapeuta rodzinny pracuje z członkami zaburzonej rodziny pomagając im uświadomić sobie, co stwarza problemy dla jednego (lub więcej) z nich. Koncentruje się przy tym na modyfikowaniu przestrzeni psychologicznych między ludźmi oraz interpersonalnej dynamiki ludzi działających jako całość. Zadaniem terapeuty jest dostrzec, co każdy z członków rodziny chciałby zmienić w rodzinie, w innych jej członkach, wreszcie - w sobie. W terapii tej bierze się pod uwagę synergię, czyli siłę grupy, gdy jej członkowie współdziałają ze sobą lub stymulują się nawzajem. Terapia rodzinna może zmniejszyć napięcia w rodzinie i poprawić funkcjonowanie poszczególnych jej członków pomagając klientom uświadomić sobie zarówno negatywne jak i pozytywne aspekty ich relacji. Aby członkowie rodziny mogli zmienić dysfunkcjonalne konflikty w efektywne rozwiązywanie problemów, powinni nauczyć się rejestrować i zmieniać swe emocjonalne i intelektualne reakcje na zachowania pozostałych członków rodziny.
Terapia rodzinna polega na dostarczeniu rodzinie alternatywnych informacji lub raczej na umożliwieniu jej korzystania z nich i korekcji dysfunkcjonalnych sposobów komunikowania się członków rodziny. Odbywa się w atmosferze, która pozwala członkom rodziny czuć się bezpiecznie, zrezygnować z mechanizmów obronnych i często po raz pierwszy zaryzykować nowe spojrzenie na siebie i interakcje w rodzinie. Terapia rodzinna pomaga rodzinie radzić sobie z nowymi doświadczeniami, tworzyć nowe komplementarne relacje, rozwiązywać konflikty, a także zmniejszać siłę mechanizmów obronnych, budować korzystny obraz siebie, aby móc w przyszłości twórczo się rozwijać.
Terapia ta pozwala również ludziom zmieniać się zgodnie z ich własnymi potrzebami i celami życiowymi. Skoro zmiana w toku terapii ma przynieść rodzinie korzystne skutki, terapeuta wielokrotnie rozważa wraz z rodziną konsekwencje tych zmian, sprawdzając przy tym, czy rodzina je akceptuje. Interwencje przebudowujące mają tutaj na celu pobudzenie zmian w granicach czy też rolach rodzinnych. Terapia rodzinna powinna sprzyjać zanikaniu indywidualnych i rodzinnych problemów interakcyjnych oraz wzmacnianiu mocnych stron rodziny i poszczególnych jej członków. Terapeuta oferuje rodzinie swoje sugestie, alternatywne spojrzenia i tłumaczenia, tak, aby stały się one częścią wspólnego dialogu z rodziną . W momencie zaistnienia w systemie rodzinnym problemu rodzina bowiem usztywnia swoje widzenie świata, ponieważ zadaje sobie ciągle te same pytania. Natomiast dopiero te nigdy nie zadane pytania mogą jej pomoc przerwać istniejący kryzys.
Według większości terapeutów rodzinnych problemy, z którymi klienci zgłaszają się na terapię, reprezentują trudności sytuacyjne w kontaktach z ludźmi, czyli problemy interakcji społecznej. Wraz z upływem czasu problemy te mogą rozwijać się i pogłębiać. Dzieje się tak często niestety, gdy członkowie rodziny zmuszani są do pełnienia ról niezadawalających ich.
Terapeuta rodzinny odgrywając w czasie sesji wiele ról, działa jako interpretator i „klaryfikator” interakcji terapeutycznej, jest także mediatorem i arbitrem, osobą wywierającą wpływ na cały system rodzinny. Terapeuta stara się pomóc rodzinie zreorganizować jej strukturę, by lepiej funkcjonowała, zaspakajając potrzeby swoich członków i spełniając nakładane na nią obowiązki.
Jakkolwiek terapeuta pracuje najchętniej z całą rodziną, może się zdarzyć z różnych powodów, iż możliwa będzie praca tylko z jednym z członków rodziny lub tylko z rodzicami. Niejednokrotnie terapeuci rodzinni po pierwszej sesji diagnostycznej z całą rodziną świadomie decydują się na dalszą pracę wyłącznie z parą rodzicielską. Jeden z najwybitniejszych terapeutów rodzinnych – Haley - wykazał ponadto, iż jeśli dziecko jest leczone indywidualnie, a rodzice są objęci opieką terapeutów rodzinnych, to również zachodzą istotne zmiany w całości systemu rodzinnego. W procesie terapii, psychoterapeuta pełni też rolę przewodnika, którego zadanie sprowadza się do mobilizowania własnych zasobów rodziny. Przy tym, dobra relacja terapeutyczna oraz nacechowany empatią i odpowiedzialnością profesjonalizm, może mieć bardzo pozytywny wpływ na efekty działań psychoterapeutycznych i odwrotnie - pozytywne zmiany rzadko obserwowane są u klientów, których relacja z terapeutą nie jest najlepsza.
Wszelkie zmiany są wynikiem zdobywania nowej wiedzy, zwiększania uwagi i świadomości, a to jest dostępne dla każdego z nas. Zmiany w żywym systemie, jakim jest rodzina, dokonują się w związku z historią członków rodziny, znaczeniami w systemie rodzinnym, prawami rządzącymi relacjami i rodzinnymi mitami. Każdy z nas wpływa na obraz otaczającego nas świata. Wszyscy też zdajemy sobie sprawę, że istnieją lepsze niż te, które wykorzystywaliśmy dotąd, metody postępowania w stosunku do nas samych i do innych osób. Wcielając je w życie przyczyniamy się do kształtowania lepszego świata dla nas wszystkich, a przede wszystkim dla ludzi nam najbliższych - naszej rodziny. Terapia rodzinna zaś, zamiast szukania jednoznacznych prawd wyjaśniających, staje się dialogiem i wspólnym poszukiwaniem szczęśliwszej dla rodziny, nowej drogi.
| < Poprzedni | Dalej > |
|---|